Kayıt etmek istediğimiz davranış sayılabilir bir davranışsa o zaman çetele tutmak olarak da bildiğimiz, olay kaydı tekniğini kullanmanız uygun olacaktır. Çocuk değiştirmek istediğiniz (örn., arttırmak, azaltmak, ortadan kaldırmak) davranışı her gerçekleştirdiğinde bir şekilde kayıt etmeniz gerekecektir. Önceden hazırlık yapmanız uygulama sırasında işinizi kolaylaştıracaktır. Önceden hazırlanacak bir olay kaydı formu, davranış gerçekleştiğinde sadece bir işaret koymanızı sağlayacaktır. Bu da sınıf içinde ders sırasında ayrıca zaman ayırmanızı gerektirmeyecek ve uygulamalarınızı aksatmayacaktır. 

Örneğin Serkan’ın “matematik dersinde kendisine verilen iki işlem içeren problemleri doğru olarak çözme ve sonucunu defterine yazma” davranışını kaç kez gerçekleştirdiğini gözlemlemek isteyen öğretmeni Serkan’ın okul günlerinde bir hafta boyunca kaç kez bu davranışı gerçekleştirdiğini kaydedebileceği bir form hazırlar. Aşağıda bu formu görebilirsiniz. 

Şekil 1 – Olay kaydı örneği

Öğretmeni Serkan’ın bir hafta boyunca doğru olarak çözdüğü problem sayısını tuttuğu olay kaydı formu ile belirlemiştir. Ders sırasında her seferinde kayıt çizelgesinin bulunduğu yere giderek çetele tutmak dersin akışını engelleyebilir. Bu gibi durumlarda öğrenciniz belirlediğiniz hedef davranışı her gerçekleştirdiğinde bir cebinizden diğerine ataşlar geçirebilirsiniz. Ders sonunda gerçekleşen davranış sayısını cebinizde biriken ataş sayısını sayarak yazabilirsiniz. 

Eğer hedef davranış olarak belirlenen davranış süreli bir davranış ise, bu durumda o davranışın belli bir zaman içinde ne kadar süre ile gerçekleştiğini kayıt etmeniz gerekmektedir. Örneğin, Özge’nin ders sırasında ayakta gezinme davranışını hedef davranış olarak belirlemiş olalım. Özge ders sırasında ayağa kalkıp gezinmeye başladığında bir kronometreyi çalıştırıp yerine oturduğunda durdurabilirsiniz. Böylelikle, ders sonunda toplam süreyi süre kaydı formuna kayıt ederek Özge’nin gün boyunca ne kadar süre ile ayakta kaldığını görebilirsiniz. 

Şekil 2

Süre kaydı örneği

Öğretmeni Şekil 2’deki süre kaydı formunu tuttuğunda artık üç gün gözlemlediği süre içerisinde Özge’nin ne kadar süre ile sınıf içinde gezindiğini belirlemiştir. Burada önemli olan, gözlem yapacağınız süreyi önceden belirlemeniz ve bu süre boyunca davranışın ne uzunlukta gerçekleştiğini kayıt etmenizdir. Örneğin, ders sırasında ayakta gezinme davranışının en çok hayat bilgisi dersinde gerçekleştiğini biliyorsanız o zaman her gün hayat bilgisi dersinin ilk 30 dakikasında gözlem yapmaya karar verebilirsiniz. Ya da derste etkinlikle meşgul olma davranışını arttırmak istediğiniz Evren’in matematik dersinde en az etkinlikle meşgul olduğunu biliyorsunuz. O zaman her gün matematik dersinin ilk 20 ya da son 20 dakikasında Evren’in ne kadar süre ile etkinlikle meşgul olduğunu belirlemek için kayıt tutma kararı alabilirsiniz. 

Videoda da örneğini gördüğünüz gibi süre kaydı tutma konusunda yardıma ihtiyaç duyabilirsiniz. Eğer sınıfınızda yardımcı öğretmen, stajyer öğrenci ya da birlikte derse girdiğiniz ekip arkadaşınız varsa, kendisinden yardım alabileceğiniz gibi, yardımcı olabilecek kimse olmadığında telefonunuzun kronometresi aracılığıyla kayıt tutmanız da mümkün olabilecektir.

Uygulamalı Davranış Analizi söz konusu olduğunda, davranışları sadece sayılabilir ve süreli olarak ikiye ayırmak yeterli olmayabilir. Bir davranışın oluşumunda etkisi olan davranış öncesi uyaranlar (öncüller) ve davranış sonrası uyaranlar (sonuçlar) da incelenmelidir. Uygulamalı Davranış Analizinde davranışların oluşumunda bazen öncüllerin bazen sonuçların bazen de her ikisinin birden etkisinin olduğu savunulmaktadır. O halde davranışın oluşum sıklığı ya da süresinin yanı sıra bazı durumlarda davranışın öncüllerinin ve sonuçlarının da kayıt edilmesi gerekebilecektir. 

Eğer bir davranışın öncesinde oluşan bir olayın o davranışın oluşumuna etkisinin olduğunu gözlemlersek ve eğer o davranışın oluşum sıklığının artmasını istiyorsak o zaman davranışın öncesinde meydana gelen o olayın oluşum sıklığını arttırırsak hedeflediğimiz davranışın daha sık ortaya çıkmasını da sağlayabiliriz. Örneğin, hedef davranışımız Berkin’in parmak kaldırarak söz istemesi olsun. Ders sırasında arkadaşları parmak kaldırarak söz istediğinde siz onlara “Aferin çocuklar, parmak kaldıranlardan birine söz vereyim şimdi.” Dediğinizde Berkin’in de parmak kaldırmaya başladığını fark ediyorsunuz. Bu durumda arkadaşlarının parmak kaldırışını sözel olarak övmeniz Berkin’in parmak kaldırarak söz isteme hedef davranışı için bir öncül olmaktadır. Eğer siz bu öncülü daha sık kullanırsanız, Berkin’in hedeflediğiniz davranışı daha sık gerçekleştirmesi söz konusu olabilecektir. Berkin parmak kaldırarak söz istediğinde siz Berkin’e de “Evet Berkin çok güzel parmak kaldırdın, söyle bakalım.” derseniz bu durumda da Berkin’in hedef davranışı için bir sonuç ortaya koymuş oluyorsunuz. Yine bu sonuç aracılığıyla da Berkin için hedeflediğiniz davranışın daha sık oluşmasına yardımcı olmuş oluyorsunuz.

Örnekte de görüldüğü gibi bir davranışın oluşumunda öncüller ve sonuçların etkisi olması söz konusu olabilmektedir. Bunu bilerek hareket ettiğinizde hangi davranışın neden ortaya çıktığını görmeniz de mümkün olabilecektir. Davranışları kayıt etmekten söz ederken, bazı durumlarda davranışların neden ortaya çıktığını belirlemek ve bunu göz önünde bulundurarak hareket etmek uygun olmaktadır. Yine Berkin örneğine dönersek, Berkin parmak kaldırmadan yerinde zıplayarak “Öğretmenim, öğretmenim ben söyleyeyim.” diye konuştukça sınıftaki arkadaşları Berkin’in bu davranışına gülüyordur. Berkin de arkadaşlarının ilgisini çekmek istediği için ve bu ilgiyi bu şekilde elde ettiği için parmak kaldırmadan söz alma girişimlerinin sayısını arttırarak arkadaşlarının daha fazla ilgisini çekebilmektedir. Örnekte de görüldüğü gibi, eğer bir davranışın neden meydana geldiğini gözlemleyerek davranış öncesi ve davranış sonrası olan olayları kaydederseniz, hedef davranışın oluşumunu sağlamak ve var olan uygun davranışın sayısını arttırmak için doğru yöntem ve teknikleri kullanmayı planlayabilirsiniz.

Yukarıda örnekleyerek anlatmaya çalıştığımız kayıt sistemine kaynaklarda ÖDS (Öncül-Davranış-Sonuç) kaydı denmektedir. Bu kaydı tutabilmek için gözlem hedef öğrencinizin davranışlarının yanı sıra sınıf içinde oluşan diğer olayların da kayıt edilmesi gerekmektedir. Bu tüm sınıf öğrencileri ile ilgilenirken yapılabilecek bir kayıt türü olmadığından size destek sağlayacak birine ihtiyacınız olacaktır. Ya da belli bir süre boyunca sınıftaki akışı kaydedip daha sonra da kaydı izleyerek yazılı kayıt tutmak mümkün olabilecektir. Kayıt tutarken davranış öncesinde olan olayları Öncül sütununa, davranışın kendisini Davranış sütununa ve davranışın oluşumundan sonra gerçekleşen olayları da Sonuç sütununa yazacak şekilde üç sütunlu bir kayıt çizelgesi kullanmanızı öneririz.